Phân biệt khái niệm văn hóa với các khái niệm văn minh, văn hiến, văn vật

Thứ sáu , 08/05/2015, 13:46 GMT+7
     
Phân biệt khái niệm văn hóa với các khái niệm văn minh, văn hiến, văn vật. Là một cách giúp các bạn hiểu rõ hơn về khái niệm văn hóa. Bên cạnh đó còn bao trùm được nhiều đặc điểm, nhiều giá trị của từng loại. Thông qua Phân biệt khái niệm văn hóa với các khái niệm văn minh, văn hiến, văn vật này các bạn sẽ được nâng cao kiến thức mở mang tầm nhìn về văn hóa.

Sự phân biệt các khái niệm văn hóa, văn minh, văn hiến, văn vật được trình bày trong bảng sau:

 

 

VĂN HÓA

 

VĂN HIẾN

 

VĂN VẬT

 

VĂN MINH

Chứa cả các giá trị vật chất lẫn tinh thần

Thiên về giá trị tinh thần

Thiên về giá trị vật chất

Thiên về giá trị vật chất – kĩ thuật

Có bề dày lịch sử

Chỉ trình độ phát triển

Có tính dân tộc

Có tính quốc tế

Gắn bó nhiều hơn  với phương Đông nông nghiệp

Gắn bó nhiều hơn với phương Tây đô thị

 

Đã có hàng trăm định nghĩa về văn hóa. Dù không có điều kiện và thời gian để đi sâu tìm hiểu các định nghĩa “hàn lâm” đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đã tự tìm ra một định nghĩa về văn hóa rất gần với cách hiểu văn hóa mà hàng chục năm sau, năm 1982, tại Mexico, UNESCO mới nêu lên.

Phân biệt khái niệm văn hóa với các khái niệm văn minh, văn hiến, văn vật

Phân biệt khái niệm văn hóa với các khái niệm văn minh, văn hiến, văn vật

Trong mục Đọc sách ở phần cuối tập Nhật ký trong tù (1942-1943), Hồ Chí Minh đã viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra những ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó, mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”.Có thể nói, đây là một cách tiếp cận văn hóa từ ý nghĩa khái quát, đặc trưng nhất, một định nghĩa cô đọng và chính xác về văn hóa.

Quan niệm của Hồ Chí Minh về văn hóa là xuất phát từ cách tiếp cận mác-xít và rất gần gũi với nhận thức hiện đại, khi coi văn hóa không chỉ đơn thuần là đời sống tinh thần của con người - xã hội (theo cách phân khúc rời rạc), mà từ trong bản chất của mình, nó chính là linh hồn, là hệ thần kinh của một xã hội, là sức mạnh trường tồn của cả dân tộc, là sức sống vươn lên của thời đại. Văn hóa không phải là toàn bộ đời sống con người xã hội, mà là phần cốt tử, là tinh hoa được chưng cất, kết tụ nên bản chất, bản sắc, tính cách của dân tộc, của thời đại. Nó được thăng hoa từ hơi thở cuộc sống, từ năng lực, trình độ và phương thức sống của mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng. Và đến lượt mình, văn hóa hiện diện trong mọi hoạt động từ suy tư đến hành động thực tế, từ hoạt động cá nhân đến những vận động xã hội, từ hoạt động vật chất đến những sáng tạo tinh thần những phát minh, sáng chế, tạo ra những giá trị mới của sản xuất vật chất, khoa học - kỹ thuật - công nghệ, văn học - nghệ thuật.

Năm 1970, nghĩa là gần 30 năm sau thời điểm Hồ Chí Minh viết những lời này, tại Hội nghị liên chính phủ về các chính sách văn hóa họp ở Vơ-ni-dơ, UNESCO đã thừa nhận khái niệm do Ph.Mây-ơ (F. Mayor) - nguyên Tổng Giám đốc của tổ chức này đưa ra là khái niệm chung, chính thức của cộng đồng quốc tế về văn hóa: “Văn hóa bao gồm tất cả những gì làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác, từ những sản phẩm tinh vi hiện đại nhất cho đến tín ngưỡng, phong tục, tập quán, lối sống và lao động”. Nếu so sánh, có thể thấy, khái niệm này của UNESCO về văn hóa có nội dung cơ bản như nội dung khái niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cái khác nhau của hai khái niệm này là ở chỗ, khái niệm của ông Ph.Mây-ơ chỉ nhấn mạnh đến tính đặc thù của các giá trị văn hóa, tức là “cái làm cho dân tộc này khác với dân tộc khác”. Còn trong khái niệm của Hồ Chí Minh về văn hóa, văn hóa không chỉ là cái tạo nên tính đặc thù của dân tộc, mà còn là những giá trị nhằm thích ứng với những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn”. “Nhu cầu đời sống” của con người luôn phát triển cũng như “đòi hỏi của sự sinh tồn” của xã hội loài người luôn luôn nâng cao, hoàn thiện. Cũng có nghĩa, nói đến văn hóa là nói đến giá trị, nhưng là những giá trị kết tinh lao động sáng tạo của con người trên các bình diện hoạt động nhằm cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội và cải tạo chính bản thân mình, hướng tới chân, thiện, mỹ, tức là hướng tới sự tốt đẹp, nhân văn và không ngừng hoàn thiện của nhân loại. Nói đến văn hóa không chỉ là nói đến những giá trị tĩnh, kết tinh ngưng đọng, mà còn là sự vận động, phát triển và hoàn thiện những giá trị ấy trong thời gian và không gian.Có thể nói rằng, ngay từ năm 1943, quan điểm về văn hóa và nền văn hóa dân tộc của Hồ Chí Minh đã tỏ rõ tính hiện đại. Quan điểm này thể hiện tầm chiến lược thiên tài của Người trong việc xác định vai trò, vị trí và những tiêu chí cơ bản nhằm định hướng phát triển nền văn hóa Việt Nam làm cơ sở cho sự phát triển toàn diện của xã hội Việt Nam tương lai.

Định nghĩa văn hoá của Hồ Chí Minh vừa mang tính khoa học vừa mang tính sáng tạo bởi định nghĩa của Người dựa trên các quan điểm:

  Quan điểm hệ thống: Văn hoá là một hệ thống những phát minh do con người sáng tạo ra trong quá trình lao động. Văn hoá được đặt ngang hàng với chính trị, kinh tế, xã hội, tạo thành 4 nhân tố chủ yếu của đời sống xã hội. Thậm chí văn hoá có tác động chi phối đến các mặt của xã hội. Nếu nền văn hoá của một quốc gia, một dân tộc có sự biến đổi thì các mặt kinh tế, chính trị, và đặc biệt là xã hội cũng sẽ bị tác động không nhỏ.

  Định nghĩa mang tính khoa học: vì nội hàm văn hoá mà Người đưa ra không quá hẹp, không quá rộng, nó phù hợp với mọi điều kiện đời sống xã hội trong quá trình phát triển của con người. Bản chất văn hoá trong quan niệm của Hồ Chí Minh là hướng đến chủ nghĩa nhân văn cao cả. Văn hoá được hiểu đồng nghĩa với những giá trị Chân- Thiện- Mỹ. Đây cũng chính là những nét tương đồng mà UNESCO mãi đến năm 1982 mới thống nhất được. Đó chính là vì con người, vì sự phát triển toàn diện của con người.

  Quan điểm phát triển: Văn hoá là tổng hoà các phương thức sinh hoạt vật chất và tinh thần của con người, cùng với quá trình xây dựng và phát triển văn hoá, con người ngày càng hoàn thiện hơn. Văn hoá theo Hồ Chí Minh là nét riêng biệt chỉ có ở loài người, được hình thành từ “lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống”. Trong quá trình lao động sản xuất vật chất và sản xuất tinh thần, văn hoá là thể hiện trình độ Người trong mỗi một con người. Do đó, phát triển văn hoá cũng chính là phát triển con người.

  Quan điểm toàn diện: theo Hồ Chí Minh, văn hoá là một kiến trúc thượng tầng mà trong đó bao gồm cả ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, tôn giáo…( văn hoá phi vật thể) và các công trình kiến trúc được tạo ra do hoạt động thực tiễn của con người( văn hoá vật thể). Điểm đặc biệt trong định nghĩa văn hoá của Hồ Chí Minh đó chính là đã đưa tôn giáo cũng là một thành tố cấu thành nên văn hoá. Đây là một điểm sáng tạo của người so với các định nghĩa trước đó về văn hoá, kể cả với quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin. Chủ nghĩa Mác cho rằng: “Tôn giáo là thuốc phiện của nhân dân, ru ngủ nhân dân.” Bác thì khẳng định: tôn giáo có ảnh hưởng lớn đến đời sống và tinh thần của nhân dân, đoàn kết tôn giáo cũng chính là đoàn kết dân tộc, tạo nên sức mạnh to lớn phục vụ cho cách mạng. Bản thân Người cũng chính là sự hoà hợp của nhiều giá trị tôn giáo, của tinh thần khoan dung tôn giáo.

Chúng ta đang sống trong một thời đại mà khoa học, kỹ thuật và công nghệ đã đem đến những biến đổi cực kỳ lớn lao cho cuộc sống của con người, trở thành động lực vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia. Nhưng cũng chính ở thời điểm này, nhiều vấn đề tiêu cực và khủng hoảng về xã hội đã nảy sinh trong đời sống, buộc chúng ta phải nhìn nhận lại yêu cầu phát triển bền vững với vai trò, vị trí đặc biệt của văn hóa. Vì lẽ đó, trở lại với quan điểm văn hóa trong tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển đất nước là một vấn đề vừa có ý nghĩa chiến lược vừa mang ý nghĩa thời sự quan trọng.

Nguồn: saigongame.com



phan biet cac khai niem van hoa la gi y nghia cua cac khai niem